Earthquake Protection hand Book (Deprem Güvenliği El Kitabı)

Slideshow Transcript

1. Slide 1: DEPREM GERÇEĞİ İLE YAŞAMAK & KENDİMİZİ VE KONUTLARIMIZI KORUMAK Copyrighted Serdar BELBAĞ© 2007
2. Slide 2: Merhaba; Okuyacağınız bu kitapçık, eskiden beri süregelen fakat son zamanlarda üzerinde daha sık ve ciddiyetle durulan deprem gerçeği ve etkileri hakkında sizi ve sevdiklerinizi bilgilendirmek, olası bir felaketten kendinizi ve konutlarınızı koruyabilmek için alınması gereken önlemler hakkında yol gösterici olması amacı ile hazırlanmıştır. Kitapçığın ilk bölümünde depremin ne olduğu ve nasıl meydana geldiği hakkında kolay ve aklıda kalabilir bilgiler verilmiştir. Sonraki bölümlerde Deprem öncesinde, deprem sırasında ve sonrasında yapılması gerekenler üzerinde durulmuştur. Son bölümde ise yaşamakta olduğunuz ya da yaşayacağınız konutların güvenliğine ilişkin alınabilecek tedbirler ve kontrol etmeniz gereken etmenlerden bahsedilmiştir. Bugün Dünyamızın birçok yerinde meydana gelen depremler büyük bir çoğunlukla insan ihmalinden kaynaklanan sebeplerden dolayı can ve maddi kayba neden olmaktadır. Bu durumun önüne geçilmesi için en etkili çözümlerden biri, her bireyi deprem ve etkileri konusunda bilgilendirmek ve bu bilgi ve öneriler doğrultusunda harekete geçmeye teşvik etmektir. Bireyler olarak, başımıza böyle bir felaket gelsin gelmesin, bu gerçeğin bir parçası olduğumuzu anladığımız zaman kendimize, sevdiklerimize ve çevremize karşı daha bilinçli hareket edebileceğimiz inancını taşımaktayız. Felaket niteliğindeki herhangi bir doğa olayından direkt olarak etkilenmesek bile, gerçekleşen afetlerin doğuracağı sonuçlardan geniş anlamda bir süre sonra bizler de kendimize düşen payı alacağız. Seller, kasırgalar, kuraklık ve küresel ısınma gibi deprem de önlemi alınmadığında bizleri madden ve manen etkileyecek felaketlerden biridir. Bu kitapçık hazırlanırken konuları daha iyi anlayabilmeniz için mümkün olduğu kadar görsel öğelere yer verilmiştir. Bununla birlikte konulara ilişkin açıklamalar en basit ve anlamlı hale indirgenmeye çalışılmıştır. Yapılması gerekenlere ait çizimler ve şemaların sizler için kolay ve uygulanabilir olmasına özen gösterilmiştir. Sizden beklenen bu kitapçığı tekrar tekrar incelemeniz, sevdiklerinizle paylaşmanız, belirtilen yöntemlerin öncesinden uygulamasını yapmanız ve kitapçık içerisinde anlatılanları bulunduğunuz sosyal ortamlarda paylaşıp, olumlu bir şekilde tartışmanızdır. Kitapçık içerisinde yazan bilgi, açıklama ve uygulamalara dair aklınızda oluşabilecek herhangi bir soru ile ilgili il/ilçe Afet Koordinasyon Merkezleri’nden, yetkili zemin etüdü firmalarından, üniversitelerin ilgili bölümlerinden ve bulunduğunuz ildeki Jeoloji, Jeofizik ve İnşaat Mühendisleri Odaları’ndan görüş ve yardım alabilirsiniz. Olası bir depremde bilinçli bir toplum olarak herhangi bir can ve mal kaybı yaşamamak dileklerimizle… Serdar BELBAĞ
3. Slide 3: Önsöz 1 İçindekiler 2 Jeolojik Zaman Ve Deprem Bilimi 2.1 Depremler Dünyanın Birçok Yerinde Meydana Gelen Doğal Olaylardır 2.2 Deprem Efsaneleri – Söylentileri 2.3 Deprem Nedir? 2.4 Depremler Nasıl Oluşur Ve Türleri Nelerdir? 2.5 Depremlerin Oluşum Yerleri Ve Türkiye’nin Durumu 2.6 Faylar Ve Fay Tipleri 2.7 Deprem Dalgaları 2.8 Deprem Şiddetleri 3 Depremden Korunmak (Öncesinde, Deprem Sırasında Ve Sonrasında)3 3.1 Afete Hazırlık Küçük Adımlardan Oluşur 3.2 Sallandığında Çok Geç Olacak 3.3 Deprem Öncesinde Yapmanız Gerekenler 3.3.1 Yangın Söndürücünün Kullanımı 3.3.2 Yangın Söndürücüyü Kullanmak İçin 3.4 Deprem Sırasında Yapmanız Gerekenler 3.4.1 1 – 2 Katlı Ev İçinde Deprem Sırasında Davranış 3.4.2 Apartman İçinde Deprem Davranışı (3 – 5 Katlı Bina) 3.4.3 Yüksek Yapılarda Deprem Davranışı 3.4.4 Kentin İş Merkezinde Sokakta Deprem Sırasında Davranış 3.4.5 Yer Altı Çarşısı Ya Da Yaya Geçidi İçinde Deprem Davranışı 3.4.6 Büyük Market Ve Mağazaların İçinde Deprem Davranışı 3.4.7 Stadyumda Deprem Davranışı 3.4.8 Tiyatro Ve Sinemalarda Deprem Davranışı 3.4.9 Yaya Üst Geçidinde Ya Da Köprü Üstünde Deprem Davranışı 3.4.10 Elektrikli Tren Ve Otobüste Deprem Davranışı 3.4.11 Tren İstasyonunda Deprem Davranışı 3.4.12 Araba Kullanırken Deprem Davranışı 3.4.13 Dere Ve Irmak Kenarında Deprem Davranışı 3.4.14 Deniz Kenarında Ve Rıhtımda Deprem Davranışı 3.5 Deprem Sonrası Yapmanız Gerekenler 3.5.1 Artçılar 3.5.2 Ne Yapmamalısınız? 3.5.3 Tahliye 3.5.4 İlk 72 Saat 3.5.5 Psikolojik Destek 4 Deprem Tehlikeleri Ve Riskleri 4.1 Deprem Tehlikeleri 4.2 Depremin Verdiği Zararları Arttıran Risk Faktörleri 4.3 Yapısal Olmayan Tehlikeler Ve Risklerin Azaltılması 4.4 Yapısal Tehlikeler Ve Risklerin Azaltılması 4.4.1 Binaları Doğru İnşa Etmek 4.4.2 Yapılması Gerekenler 4.4.3 Yapılmaması Gerekenler 4.4.4 Denetleme Ve Güçlendirme 4.4.5 Binanın Yıkımı 4.5 İnşaatta Yanlış Ve Doğrular 4.6 Konutta Garanti Belgesi Arayın 5 Yararlanılan Kaynaklar
4. Slide 4: JEOLOJİK ZAMAN VE DEPREM BİLİMİ İnsanlar ancak bir ömür boyu yaşarlar ve bu yüzden düşüncemiz on yıllar, nesiller ve belki de yüzyıllar ile sınırlıdır. Ancak depremlerin zamanı jeolojiktir ve yüzlerce, binlerce, milyonlarca yıldan beri süregelmektedir. Deprem Bilimi bu milyonlarca yıllık zaman diliminde yeni bir bilimdir ve deneyim edindiğimiz büyük olaylar sayıca azdır. Ancak bilim adamları şimdiden bazı düzenli davranış biçimleri keşfetmişlerdir. Bunun sonucunda, Marmara Denizi’nde önümüzdeki 30-50 yıl içerisinde büyük bir deprem olacağı öngörülebilmektedir. Jeolojik takvimde bu çok kısa bir zaman dilimidir. Japonlar, %30 olasılıkla yağmur yağacağını duyduklarında, şemsiyelerini yanlarına alırlar. Biz de şimdi, yaşamımızda %80 olasılıkla büyük bir depremle karşılaşacağımızı biliyoruz. şimdi harekete geçme zamanı. DEPREMLER DÜNYANIN BİRÇOK YERİNDE MEYDANA GELEN DOĞAL OLAYLARDIR. Her yıl yaklaşık 3,500,000 deprem meydana gelir. Bunların yalnızca 1,000,000 tanesi kayıt edilebilir. Hissedilebilen deprem sayısı ise yalnızca 34,000’dir. Her yıl 800 adet orta büyüklükte (5.0-5.9) ve az hasara yol açan deprem meydana gelir. Yılda yaklaşık 120 adet güçlü deprem (6.0-6.9) biraz daha fazla hasar verir. Ortalama bir yılda, potansiyel olarak yıkıcı olan 18 deprem (7.0-7.9) olur. Ve her 10- 20 yılda bir felakete yol açabilecek bir deprem (8.0-8.9) olur. Depremlere olan bu yeni duyarlılığınız kendinizi korumanıza yardım eder. Depremler dünyanın birçok yerinde meydana gelir. Depremler tarih boyunca belirli kuşaklarda ve dünyanın birçok yerinde meydana gelirler. İnsan topluluklarının yerleşim alanları büyüdükçe, depremlerin neden olduğu hasar ve kayıplar da artmıştır. Ancak, şu anda kendimizi bu hasarın büyük bölümünden koruyabilecek kadar bilgimiz var ve bu nedenle depremler felakete dönüşmek zorunda değildirler.
5. Slide 5: DEPREM EFSANELERİ - SÖYLENTİLERİ İnsanlığın kurmuş olduğu her uygarlık depremleri yaşamış ve bir çoğu da deprem nedeniyle yıkılmıştır. Eski zamanlardan beri efsaneler, anlamadığımız olayları açıklayabilmek amacıyla toplumlar tarafından yaratılmışlardır. Depremin nedeni eskiden şöyle açıklanırdı: Dünya, öküzün boynuzları üzerinde durmaktadır. Öküz kızdığı zaman kafasını sallıyor ve deprem oluyor. Bugün bizler, yukarıdaki efsaneden daha fazlasını açıklayabiliyoruz. Tektonik Plakalar Teorisi olarak bilinen bir bilimsel teori, depremleri daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır. Ayrıca, artık kendimizi nasıl koruyabileceğimizi de çok daha iyi biliyoruz. Ancak bugünkü toplumların da depremler hakkında modern efsaneleri vardır. Örneğin, “depremler daima gece olur”, “beklenmedik pek çok deprem vardır”, “deprem havası”... Çoğu insanın inanmak isteyeceği efsane, bir sonraki depremin ne zaman olacağını birilerinin bildiğidir. Tabii ki, eğer çok fazla tahmin yapılırsa biri mutlaka tutacaktır. Her ne kadar uzun vadeli tahminler olsa da, şu anda kimse kısa vadede ne zaman bir deprem olacağı hakkında tahmin yapma yeteneğine sahip değildir. Modern efsaneler, kendimizi korumak için neler yapmamız gerektiğini bize unuttururlar. Artık bu efsanelere değil, gerçeklere bakma zamanı. DEPREM NEDİR? Yerküre içerisindeki kırık(fay) düzlemleri üzerinde biriken biçim değiştirme enerjisinin aniden boşalması sonucunda meydana gelen yer değiştirme hareketinden kaynaklanan titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yeryüzünü sarsması olayına deprem denir.
6. Slide 6: DEPREMLER NASIL OLUŞUR VE TÜRLERİ NELERDİR? Depremin nasıl ve neden oluştuğunu anlamak için öncelikle yerkürenin iç yapısını bilmek gerekir.Yerkürenin iç yapısı hakkında, jeolojik ve jeofizik çalışmalar sonucu elde edilen verilerin desteklediği bir yeryüzü modeli bulunmaktadır. Bu modele göre, yerkürenin dış kısmında yaklaşık 70-100 km kalınlığında bir taşküre vardır. Kıtalar ve okyanuslar bu taşküre içerisinde yer alırlar. Litosfer ile çekirdek arasında kalan ve kalınlığı 2900 km olan katmana da Manto adı verilir. Hareket eden levhalar birbirleri üzerine kuvvet uygularlar. Bu kuvvet yerkabuğundaki kayaçların direnç göstermesi yüzünden belli bölgelerde enerji birikimine yol açar. Bu enerji, kayaçların kırılma sınırını aştığı anda da kırılma (faylanma) olur ve biriken enerji açığa çıkar. Levha hareketleri yüzünden birikmiş gerilme enerjisinin aniden boşalmasına deprem diyoruz. (Ayrıca aktif volkanların içindeki hareketlilik nedeniyle oluşan ve yapıları farklı olan küçük depremler de vardır.)
7. Slide 7: Bu levhalar arasındaki etkileşim şöyledir: Afrika levhası, Akdeniz’de Helenik- Kıbrıs Yayı denilen bölgede, Avrasya (veya onun bir parçası olan Anadolu) levhasının altına dalar. Arap levhası ise Kızıldeniz’deki açılma nedeniyle kuzeye doğru hareket eder ve Anadolu levhasını sıkıştırır. Bu sıkıştırma sonucu Bitlis Bindirme Zonu (Bitlis Kenet Kuşağı) oluşmuştur. Sıkıştırma halen sürdüğü için, Anadolu levhası kuzey ve güneydeki fay hatları boyunca batıya doğru hareket eder. Anadolu levhasının kuzey sınırı, bir bölümünde 17 Ağustos depreminin oluştuğu Kuzey Anadolu Fayı’dır. Güney sınırını ise, Helenik-Kıbrıs Yayı ile Doğu Anadolu Fayı oluşturur. Arap levhasının sıkıştırması sonucu batıya kayan Anadolu levhasının sınırlarında ve Afrika levhasının Avrasya levhasının altına dalması sonucu Akdeniz’de ve Ege Graben Sistemi içersinde depremler meydana gelir. Ancak Arap levhasının sıkıştırması bu bölgelerdeki hareketlenme ile tamamen telafi edilemediği için İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde de içsel deformasyon nedeniyle depremler olabilmektedir.
8. Slide 8: DEPREMLERİN OLUŞUM YERLERİ VE TÜRKİYE'NİN DURUMU Deprem herhangi bir yerde ve herhangi bir zamanda oluşabilir. Yerküre üzerinde oluşan depremlerin büyüklüğü ve neden oldukları zararlar göz önüne alındığında iki ana deprem kuşağı en çok ilgi çeken bölgelerdir. Bunlardan biri Büyük Okyanusu çevreleyen ve özellikle Japonya üzerinde etkili olan Pasifik Deprem Kuşağı (Yeryüzündeki depremlerin yaklaşık %81'i bu kuşakta meydana gelir.), diğeri ise Cebelitarık’tan Endonezya adalarına uzanan ve Türkiye’nin de içinde bulunduğu Akdeniz-Himalaya deprem kuşağıdır (%17'si de bu kuşakta oluşur).Genel olarak depremlerin, kabuğu oluşturan levhaların sınırlarında oluştuğu söylenebilir. Depremler çok değişik derinliklerde oluşabilir. 0-60 km. arası derinliklerde oluşanlar, sığ depremler olarak adlandırılır ve genelde kıtasal alanlarda (örn. Türkiye) meydana gelir. 60-300 km. derinliklerde oluşanlar, orta derinlikli depremler adıyla anılır ve bir levhanın diğer bir levha altına daldığı bölgelerde (örn. Japonya, Şili) görülür. Türkiye’nin bulunduğu bölgede büyük levhalar arasında küçük birçok levhanın olması, Türkiye’nin büyük bir bölümünün deprem kuşağı içinde yer almasına neden olur. Türkiye, üç büyük levhanın etkisi altındadır. Avrasya, Afrika ve Arap levhaları. Anadolu’nun büyük bir kısmının yer aldığı Anadolu levhası, Avrasya levhasının küçük bir bölümüdür
9. Slide 9: FAYLAR VE FAY TİPLERİ Normal Fay Ters Fay Doğrultu Atımlı Faylar Çöküntü (Graben): İki normal faylanma arasındaki bloğun çökmesi sonucu oluşur. Yükselti (Horst): İki normal faylanma arasında yüksekte kalan bloğa denir .
10. Slide 10: DEPREM DALGALARI Deprem anında, blokların ani olarak kayması ile deprem dalgaları üretilir ve bunlar kayaçlar içerisinde odaktan çevreye doğru yayılırlar. Deprem dalgaları P, S ve Yüzey Dalgaları olarak üç gruba ayrılır. P dalgaları: Kayıtçılara ilk ulaşan deprem dalgasıdır. Hızı, kabuğun yapısına göre 1.5 ile 8 km/sn arasında değişir. Tanecik hareketleri yayılma doğrultusuna paraleldir (Bu yüzden Boyuna Dalgalar olarak ta isimlendirilirler). Yıkım etkisi düşüktür. S dalgaları: Kayıtçılara ikincil olarak ulaşan deprem dalgasıdır. Hızı P dalgası hızının %60’ı ile %70’i arasında değişir. Tanecik hareketleri yayılma doğrultusuna dik ya da çaprazdır (Bu yüzden Enine Dalgalar olarak ta isimlendirilirler). Yıkım etkisi yüksektir.
11. Slide 11: Yüzey dalgaları: Dünya'nın yüzeyi boyunca yayılan, P ve S Dalgaları'ndan sonra kayıtçılara gelen ve depremlerde esas hasarı yapan dalgalardır. Bu dalgalar Rayleigh ve Love dalgalarıdır. Deprem Sırasında Yer Yüzeyinde De Çeşitli Değişimler Gözlenir: Yüzey Kırıkları: Deprem odağı eğer yüzeye yakınsa yüzeyde de kırılmalar görülür. Heyelanlar, Çökmeler: Sağlam olmayan zeminlerde, sismik dalgalar nedeniyle toprak hareket eder. Çamur Akıntıları: Yeraltı sularının harekete geçmesiyle oluşur. Zemin Sıvılaşması: Suya doygun zeminler sismik dalgalar nedeniyle sıvı gibi davranır. Tsunamiler: Okyanus kıyılarında dev deniz dalgaları oluşur.
12. Slide 12: Şiddet: Herhangi bir derinlikte olan depremin, yeryüzünde hissedildiği bir noktadaki etkisinin ölçüsü olarak tanımlanmaktadır.Depremin şiddeti, yapılar, doğa ve insanlar üzerindeki etkilerinin bir ölçüsüdür. Bu etki, depremin büyüklüğü, odak derinliği, uzaklığı yapıların depreme karşı gösterdiği dayanıklılık dahi değişik olabilmektedir. Şiddet; ölçümlere dayalı değildir, tamamen gözlemsel verilere dayanır. Magnitüd: Depremde açığa çıkan enerjinin bir ölçüsüdür.
13. Slide 13: DEPREM ŞİDDETLERİ MSK Şiddet Cetveli : I- Duyulmayan (a) : Titreşimler insanlar tarafından hissedilmeyip, yalnız sismologlarca kaydedilirler. II- Çok Hafif (a) : Sarsıntılar yapıların en üst katlarında ,dinlenme bulunan az kişi tarafından hissedilir. III- Hafif (a) : Deprem ev içerisinde az kişi, dışarıda ise sadece uygun şartlar altındaki kişiler tarafından hissedilir. Sarsıntı, yoldan geçen hafif bir kamyonetin meydana getirdiği sallantı gibidir. Dikkatli kişiler, üst katlarda daha belirli olan asılmış eşyalardaki hafif sallantıyı izleyebilirler. IV- Orta Şiddetli (a) : Deprem ev içerisinde çok, dışarıda ise az kişi tarafından hissedilir. Sarsıntı, yoldan geçen ağır yüklü bir kamyonun oluşturduğu sallantı gibidir. Kapı, pencere ve mutfak eşyaları v.s. titrer, asılı eşyalar biraz sallanır. Ağzı açık kaplarda olan sıvılar biraz dökülür. Araç içerisindeki kişiler sallantıyı hissetmezler. V- Şiddetli (a) : Deprem, yapı içerisinde herkes, dışarıda ise çok kişi tarafından hissedilir. Uyumakta olan çok kişi uyanır, az sayıda dışarı kaçan olur. Hayvanlar huysuzlanmaya başlar. Yapılar baştan aşağıya titrerler, asılmış eşyalar ve duvarlara asılmış resimler önemli derecede sarsılır. Sarkaçlı saatler durur. Az miktarda sabit olmayan eşyalar yerlerini değiştirebilirler ya da devrilebilirler. Açık kapı ve pencereler şiddetle itilip kapanırlar, iyi kilitlenmemiş kapalı kapılar açılabilir. İyice dolu, ağzı açık kaplardaki sıvılar dökülür. Sarsıntı yapı içerisine ağır bir eşyanın düşmesi gibi hissedilir. (b) : A tipi yapılarda hafif hasar olabilir. (c) : Bazen kaynak sularının debisi değişebilir.
14. Slide 14: VI- Çok Şiddetli (a) : Deprem ev içerisinde ve dışarıda hemen hemen herkes tarafından hissedilir. Ev içerisindeki birçok kişi korkar ve dışarı kaçarlar, bazı kişiler dengelerini kaybederler. Evcil hayvanlar ağıllarından dışarı kaçarlar. Bazı hallerde tabak, bardak v.s.gibi cam eşyalar kırılabilir, kitaplar raşardan aşağıya düşerler. Ağır mobilyalar yerlerini değiştirirler. (b) : A tipi çok ve B tipi az yapılarda hafif hasar ve A tipi az yapıda orta hasar görülür. (c) : Bazı durumlarda nemli zeminlerde 1 cm. genişliğinde çatlaklar olabilir. Dağlarda rasgele yer kaymaları, pınar sularında ve yeraltı su düzeylerinde değişiklikler görülebilir. VII- Hasar Yapıcı (a) : Herkes korkar ve dışarı kaçar, pek çok kişi oturdukları yerden kalkmakta güçlük çekerler. Sarsıntı, araç kullanan kişiler tarafından önemli olarak hissedilir. (b) : C tipi çok binada hafif hasar, B tipi çok binada orta hasar, A tipi çok binada ağır hasar, A tipi az binada yıkıntı görülür. (c) : Sular çalkalanır ve bulanır. Kaynak suyu debisi ve yeraltı su düzeyi değişebilir. Bazı durumlarda kaynak suları kesilir ya da kuru kaynaklar yeniden akmaya başlar. Bir kısım kum çakıl birikintilerinde kaymalar olur. Yollarda heyelan ve çatlama olabilir. Yeraltı boruları ek yerlerinden hasara uğrayabilir. Taş duvarlarda çatlak ve yarıklar oluşur. VIII- Yıkıcı (a) : Korku ve panik meydana gelir. Araç kullanan kişiler rahatsız olur. Ağaç dalları kırılıp, düşer. En ağır mobilyalar bile hareket eder ya da yer değiştirerek devrilir. Asılı lambalar zarar görür. (b) : C tipi çok yapıda orta hasar, C tipi az yapıda ağır hasar, B tipi çok yapıda ağır hasar, A tipi çok yapıda yıkıntı görülür. Boruların ek yerleri kırılır. Abide ve heykeller hareket eder ya da burkulur. Mezar taşları devrilir. Taş duvarlar yıkılır. (c) : Dik şevli yol kenarlarında ve vadi içlerinde küçük yer kaymaları olabilir. Zeminde farklı genişliklerde cm. ölçüsünde çatlaklar oluşabilir. Göl suları bulanır, yeni kaynaklar meydana çıkabilir. Kuru kaynak sularının akıntıları ve yeraltı su düzeyleri değişir.
15. Slide 15: IX- Çok Yıkıcı (a) : Genel panik. Mobilyalarda önemli hasar olur. Hayvanlar rasgele öte beriye kaçışır ve bağrışırlar. (b) : C tipi çok yapıda ağır hasar, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda yıkıntı, B tipi az yapıda fazla yıkıntı ve A tipi çok yapıda fazla yıkıntı görülür. Heykel ve sütunlar düşer. Bentlerde önemli hasarlar olur. Toprak altındaki borular kırılır. Demiryolu rayları eğrilip, bükülür yollar bozulur. (c) : Düzlük yerlerde çokça su, kum ve çamur tasmaları görülür. Zeminde 10 cm. genişliğine dek çatlaklar oluşur. Eğimli yerlerde ve nehir teraslarında bu çatlaklar 10 cm.den daha büyüktür. Bunların dışında, çok sayıda hafif çatlaklar görülür. Kaya düşmeleri, birçok yer kaymaları ve dağ kaymaları, sularda büyük dalgalanmalar meydana gelebilir. Kuru kayalar yeniden sulanır, sulu olanlar kurur. X- Ağır Yıkıcı (b) : C tipi çok yapıda yıkıntı, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda fazla yıkıntı, A tipi pek çok yapıda fazla yıkıntı görülür. Baraj, bent ve köprülerde önemli hasarlar olur. Tren yolu rayları eğrilir. Yeraltındaki borular kırılır ya da eğrilir. Asfalt ve parke yollarda kasisler oluşur. (c) : Zeminde birkaç desimetre ölçüsünde çatlaklar oluşabilir. Bazen 1 m. genişliğinde çatlaklar da olabilir. Nehir teraslarında ve dik meyilli yerlerde büyük heyelanlar olur. Büyük kaya düşmeleri meydana gelir. Yeraltı su seviyesi değişir. Kanal, göl ve nehir suları karalar üzerine taşar. Yeni göller oluşabilir. XI - Çok Ağır Yıkıcı (b) : İyi yapılmış yapılarda, köprülerde, su bentleri, barajlar ve tren yolu raylarında tehlikeli hasarlar olur. Yol ve caddeler kullanılmaz hale gelir. Yeraltındaki borular kırılır. (c) : Yer, yatay ve düşey doğrultudaki hareketler nedeniyle geniş yarık ve çatlaklar tarafından önemli biçimde bozulur. Çok sayıda yer kayması ve kaya düşmesi meydana gelir. Kum ve çamur fışkırmaları görülür. XII- Yok Edici (Manzara Değişir) (b) : Pratik olarak toprağın altında ve üstündeki tüm yapılar baştanbaşa yıkıntıya uğrar. (c) : Yer yüzeyi büsbütün değişir. Geniş ölçüde çatlak ve yarıklarda, yatay ve düşey hareketlerin yön miktarları izlenebilir. Kaya düşmeleri ve nehir yataklarındaki göçmeler çok geniş bir bölgeyi kaplarlar. Yeni göller ve çağlayanlar oluşur.
16. Slide 16: DEPREMDEN KORUNMAK (ÖNCESİNDE, DEPREM SIRASINDA VE SONRASINDA) AFETE HAZIRLIK KÜÇÜK ADIMLARDAN OLUŞUR Afete Hazırlık, herkesin kolaylıkla atabileceği ve atması gereken bir seri küçük adımın toplamından başka bir şey değildir. Hazırlık bir gecede yapılmaz ve asla tamamlanmaz. Ama atılan her küçük adım önemlidir. Bunu şöyle bir örnekle netleştirebiliriz: Koridorda, çiviye asılı bir aile fotoğrafınız olduğunu varsayalım. Bir deprem sonrasında herkesin hayatta olduğunu, yaralanmadığını ve evinizin de hala ayakta durduğunu görmek sizi çok mutlu edecektir. Belki sadece o aile fotoğrafı yere düşecek ve camı kırılacak. Bu çok önemli değil. Ama tam o sırada çocuğunuz koridorda size doğru koşarken ayağı kesilirse onu kucaklayıp, bir doktor bulup camı ayağından çıkartmak ve yarasını diktirmek üzere dışarı koşarsınız. Belki çok yakınınızda bir yerde yüzlerce ağır yaralı olacak. Sizin bulduğunuz doktor, çocuğunuzun ayağındaki camı çıkartırken, belki de ölmekte olan başka birine yardıma gidemeyecektir. Bu nasıl önlenebilir? Bir çivi yerine kanca uçlu vida kullanabilirsiniz. Küçük bir nokta, ama küçük adımlar atmak çok önemlidir. Bir çift L-profil kullanarak birilerinin hayatını kurtarabilirsiniz. Deprem olduğunda hepimiz etkileneceğiz. Bunun için, “Hepimiz Aynı Takımdayız”. SALLANDIĞINDA ÇOK GEÇ OLACAK Eğer hiç bir önlem almazsak, bir sonraki büyük depremde İstanbul’un karşı karşıya bulunduğu riskler şöyle tahmin edilmektedir: • Yaklaşık olarak toplam 700,000 çok katlı, donatılı betonarme binadan 40-50,000 adeti tamir edilemeyecek şekilde hasar görebilir, 5,000 adeti yamyassı olacak şeklinde yıkılabilir. •. Eğer hiç bir önlem almazsak, olası can kaybı 40.000 – 50.000 kişidir. Bunun 4 katı kadar da yaralı olacaktır. Ve maddi hasar trilyonlarca TL olacaktır. • Önümüzdeki en zorlu iş, içinde bulunduğumuz riski anlamak ve meydana gelecek can ve mal kaybını azaltmak için gerekli önlemleri almaktır. Ancak önlem alırsak, bu zararı azaltabiliriz.
17. Slide 17: DEPREM ÖNCESİNDE YAPMANIZ GEREKENLER 1. Önceden hazırlıklı olmak hayatınızı kurtarabilir. Bunun için olası bir depremden önce acil durum planınızı yapın. Ve bu planı aile fertlerine ve yakınlarınıza öğretin. Planınızın tatbikatını ailenizle veya komşularınızla birlikte yapın. İş bölümü yapın. İhtiyaçlarınızın listesini temin edin. 2. Ağır beyaz eşyayı, mobilyayı mutfak ve kitap raflarını düşmeyecek şekilde duvara vida yardımı ile sabitleyin.
18. Slide 18: 3. Olası bir deprem, çıkabilecek bir yangın için Yangın Söndürme Cihazı bulundurun ve bu cihazın kullanımını öğrenin ve aile yakınlarınıza öğretin. 4. Herhangi bir yaralanma, bayılma şok olaylarında neler yapmanız gerektiği konusunda İlkyardım Bilgilerini öğrenin ve yakınlarınızı bu konularda eğitin. İlkyardım çantası hazırlayın. 5. Deprem Sigortası konusunda sigorta şirketleriyle görüşüp ev ve ev eşyalarınızı depreme karşı sigorta yaptırın. Bu davranış deprem sonrası maddi kaybınızı karşılayacaktır.
19. Slide 19: 6. Deprem olayı bittikten sonra yanınıza almanız gereken önemli evrak, para veya eşyalarla birlikte dışarıya çıkmanın planını ve bunun tatbikatını yapın. 7. Değişik mekanlarda depreme yakalanacağınızı varsayarak o mekana göre deprem anında neler yapılması gerekiyorsa o bilgileri okuyup öğrenin yakınlarınıza da anlatın. 8. Ailenizle dışarıda bulundukları süre içersinde iletişim kurabilmeyi düzene koyun. Olası bir depremde aile bireylerinin birbirlerine ulaşamadıkları durumlar için alternatif buluşma yerleri belirleyin. 9. El altında kurutulmuş, bozulmayan yiyecek ve su bulundurun.
20. Slide 20: 10. Deprem sonrası radyo el feneri gibi cihazlara ihtiyacınız olacaktır. Bunların pille çalışır olmasına dikkat edin ve yetecek miktarda pil alınız. Yanınızda acil telefon kartı veya jeton bulundurun. 11. Aile üyelerinize; Doğalgaz su vanasının ve elektrik şartelinin yerleri ve kapanış şekillerini öğretin. Deprem anında bu cihazları eksiksiz hale getirmeyi öğretin. Tatbikatını aile bireylerinizle birlikte yapın. 12. Depremde evinizin çökebileceğini hesaba katarak, evin en güvenilir bölümünü tespit edin. Bunun için yatağınızın iki yanına tahta sandıklar yaptırmanız ve içlerini kitapla doldurmanız yararlı olabilir. Kitaplar büyük bir ağırlık altında ezilmeyecek etrafına saracağınız kalın ip sandığın patlamasına engel olacaktır. Sandık yoksa yatağın kenarına veya yanına yan yatarak cenin pozisyonu alma tatbikatını yapın. 13. Kıymetli evraklarınızı (tapu, pasaport, nüfus cüzdanı) ve faturalarınızın (Elektrik su telefon doğalgaz) noterden onaylı birer fotokopilerini bir yakınınızda muhafaza ettiriniz.
21. Slide 21: YANGIN SÖNDÜRÜCÜNÜN KULLANIMI Taşınabilir yangın söndürücüler çok değerli yangın söndürme aletleridir. Bu aletler, erken müdahale edilmediği durumlarda hızla büyüyebilecek ve daha fazla hasar verebilecek küçük yangınları ortadan kaldırarak, can ve mal kaybının önlenmesinde çok önemli rol oynarlar. Herkesin ilk öğrenmesi gereken şey, küçük bir yangının nasıl söndürüleceğidir, çünkü büyük yangınların çoğu küçük başlar. Her evde ve ofiste en azından bir tane çok amaçlı, TSE damgalı, ABC tipi, yeterince büyük ve etkili ancak herkesin kaldırabileceği kadar da hafif bir yangın söndürücü bulundurulmalıdır. Yaklaşık 6 kg.lık olması uygundur. Ailedeki her üye, yangın söndürücünün nasıl kullanılacağını öğrenmelidir. Yangın Söndürücünün Bölümleri 1. Basınç saati: Yangın söndürücünün dolu ya da boş olduğunu gösterir. 2. Pim: Yangın söndürücü kullanılmadan önce çekilip çıkartılmalıdır. 3. Hortum başı: Yangının kaynağına doğrultulmalıdır. 4. Hortum: Esnek, kaliteli ve kullanılması kolay olmalıdır. 5. Etiket: Yangın söndürücünün hangi tür yangınlar için olduğunu ve nasıl kullanılacağını gösterir. 6. Tarih etiketi: Son kullanım tarihini gösterir.
22. Slide 22: YANGIN SÖNDÜRÜCÜYÜ KULLANMAK İÇİN P.A.S.S. (Pimi çek, Ateşe Yönelt, Sık, Süpür) 1. Pimi çekin. 2. Ateşin kaynağına doğru yöneltin. Yangın söndürücüyü aşağıdan ve ateşe doğru tutun. Zehirli gazı solumaktan kaçının ve sıçrayabilecek şeylere dikkat edin. 3. Sık: Yangın söndürücüyü ateşe doğru sıkın. Sıkarken belirli bir mesafeden uzaktan sıkın ve ateş sönmeye başladıkça yaklaşın. 4. Süpür: Yangın sönünceye kadar süpürür gibi yaparak, söndürücü maddeyi sıktığınız alanı genişletin. Yangın sönmediği takdirde, ilk müdahaleden sonra geri çekilip durumu gözden geçirin. Bir kez sıkılan yangın söndürücü tam boşalmasa bile, yeniden doldurulmalıdır.
23. Slide 23: DEPREM SIRASINDA YAPMANIZ GEREKENLER Sakin ve soğukkanlı olmaya çalışın. Panik yapmayın. Panik ile oluşabilecek izdihamın deprem kadar tehlikeli olabileceğini unutmayınız. Kesinlikle yüksek katlardan atlamaya çalışmayın. Balkon ve pencerelerden uzak durun. 1. Her nerede olursanız olun zeminin şiddetle hareket etmesi olasılığına hazır olun. Kendinizi sağlam bir nesnenin korumasına alın. Bunu yapamıyorsanız yere çökün başınızı ve yüzünüzü koruyacak biçimde kapatın. Cenin pozisyonu alın. İlk sarsıntıyı izleyecek diğer sarsıntılara da hazır olun. 10-15 saniyede kaçabilecekseniz.
24. Slide 24: 2. Eğer bulunduğunuz noktada kendinizi 10-15 saniyede bina dışına çıkaracak, güvenli bir açık alana ulaştıracak bir pozisyon varsa bu yolu saptayın. (Bu yöntem sadece giriş altı, giriş ve birinci katta olanlar için geçerlidir. 3. Bazı durumlarda ani bir çıkış olanağı yaratabilirsiniz. (Giriş katındaki camlı bir nesneyi kırarak dışarı çıkmak gibi) 4. Binayı terk ederken mutlaka başınızı yüksekten veya tavandan düşen nesnelerden korumalısınız. Bir kask ya da baget bulamazsanız bir sandalye, bir tahta parçası büyük ve kalın bir kitap işinize yarayabilir. Eğer binayı terk edemiyorsak.
25. Slide 25: 5. Eğer 10–15 saniyede binayı terk etme olanağı bulunmuyorsa kesinlikle oradan oraya koşmayın ve ayakta durmayın. 6. Merdivenlerden, merdiven boşluklarından uzak durun, asansör kullanmayın. 7. Bir yaşam üçgeni alanı yaratın. Para kasaları buzdolabı, çamaşır ve bulaşık makinesi gibi nesnelerin yanına yatın ve cenin pozisyonu alın. Herhangi bir yıkılma anında bu nesneler belki ezilecek ama yok olmayacaktır.
26. Slide 26: 8. Mutfaklar ve banyolar en uygun korunma mekanlarıdır. Çünkü enkaz altında kalındığı takdirde bu bölümde hem yaşam üçgeni alanı yaratabileceğiniz unsurlar vardır, hem de patlayan borulardan sızan su içilebilir. 9. Açık alanlara gitmeye çalışınız. Elektrik, telefon ve yüksek gerilim tel ve direklerden, bacalar, çatı altı, anıt kule, yüksek bina ve duvarlardan uzak durunuz. 10. Deprem sırasında bir arabada bulunuyorsanız; geçitlerden, köprülerden uzakta bir yerde arabanızı durdurunuz ve sarsıntı geçinceye kadar içinden çıkmayınız. 11. Deprem sırasında okulda iseniz sıraların aralarındaki boşluklara girerek Cenin Pozisyonu alın. Eğer aralarda boşluklar yoksa sıraların önlerine veya yanlarına geçerek Cenin Pozisyonu alınız.
27. Slide 27: 1- 2 KATLI EV İÇİNDE DEPREM SIRASINDA DAVRANIŞ
28. Slide 28: 1- 2 KATLI EV İÇİNDE DEPREM SIRASINDA DAVRANIŞ Piyano, Dolap, Buzdolabı, Raf gibi birçok tehlikeli cisim vardır. Bunlar kişilerin üzerlerine devrilip düşebilirler. En tehlikelisi tavanın çökmesi ya da evin kendisinden yıkılmasıdır. Uykuda deprem olursa ve yataktan kalkmak güç olursa şiltenin altına girin. Masanın altına girin ve başınızı iki elinizle örtün. Üzerinize düşen eşyadan korunursunuz. Kapı ve pencereler açık tutulmalıdır. Kapı ve pencereler depremde sıkışabilir ve dışarı çıkmak güçleşebilir. İkinci kattan ya da üst katlardan zemin kata girmeyin. Çünkü en çok hasar zemin katta olur. Gazla ve elektrikle çalışan ev aletleri (soba, ve ocak gibi) kapatın. Kapatamıyorsanız bunlara yakın olanlara kapatmaya çalışmalarını söyleyin. Fişleri prizden çekin, ocakları söndürün, eğer olanak varsa ana musluğu kapatın ve ana sigortayı gevşetin. Çıplak ayakla dolaşmayın yerdeki cam kırıkları ayağınızı yaralayabilir. Bebek ve yaşlıların güvenliklerinin sağlamaya çalışın. Evinizi terk ederken eşyalardan çok canınızı düşünün. Herşeyi bırakın çıkın. Tuvalet ya da banyoda iseniz kendinizi aynadan ya da raflardan düşebilecek eşyalardan koruyun. Genellikle tuvalet ve banyo küçük hacimli olduğu için daha dayanıklı olabilir. Banyoda iken başınızı yumuşak bir şeyle korumaya çalışın. Banyoda genellikle çıplak olunur.Banyo ve tuvalet küçük olduğu için daha güvenlidir ve orada kalınması daha doğru olur. Eğer eviniz yıkılmıyorsa hemen dışarı çıkmayın. Çünkü dışarıda kırılan pencere camlarından düşen cam parçaları, çatı ya da duvarlardan düşen kiremit, tuğla, ve sıva parçaları olabilir. Bulunduğunuz mahalleden uzaklaşmak, şehir dışına çıkmak için arabanızı kullanmayın. Çünkü bu tür çok sayıda araba olduğu için trafik sıkışıklığı olur. Kurtarma ve yangın söndürme araçları gereken yerlere ulaşamazlar. Telefon acil durumlarda kullanılmalıdır. Televizyon ve radyo dinleyerek deprem ile ilgili bilgileri izleyin. Söylentilere itibar etmeyin.Onları kesin bilgi olarak görmeyin.Deprem sırasında radyo, telefon ve televizyona göre daha kullanışlıdır.
29. Slide 29: APARTMAN İÇİNDE DEPREM DAVRANIŞI ( 3- 5 KATLI BİNA) Çok katlı apartmanlarda üst katlar alt katlara göre daha çok sallanır. Bu binalar son yıllardaki deprem yönetmeliği (1975 ve sonraki tarihli)'ne ve Fen kurallarına göre yapılmışsa çökme tehlikesi yoktur. Yapılacak davranışlar 1-2 katlı evlerdekinden farklı değildir.Ancak çok katlı yapılara deprem açısından gerekli özel davranışlarda vardır. Yangın merdivenlerinin kapısını açık tutun. Ortak tehlike çıkışının (koridordaki) kapısını açık tutun. Binayı boşaltırken asansörü kullanmayın. Asansörde iseniz bütün düğmelere basın ve durduğu ilk katta asansörden inin. Birinci katta iseniz, kapıyı açamıyorsanız ve de zemin katta yangın çıkmışsa zemin kata yatak vb. gibi yumuşak bir şeyler attıktan sonra üstüne atlayın. Bu davranış çok katlı yapıların üst katları için geçerli değildir.
30. Slide 30: YÜKSEK YAPILARDA DEPREM DAVRANIŞI Üst katlar alt katlara göre çok daha fazla sallanır. Daha çok dikkatli olmak gerekir. Başınızı çanta, minder, kitap, klasör gibi şeylerle koruyun. Dolap, kahve makinesi ve sebil gibi şeylerden uzak, kolonlara yakın durun. Masaya yakınsanız altına girin. Asansörde iseniz bütün düğmelere basın durduğu ilk katta asansörden inin, eğer kapısı sıkışmamış ise.
31. Slide 31: KENTİN İŞ MERKEZİNDE SOKAKTA DEPREM SIRASINDA DAVRANIŞ En tehlikeli şeyler dökülen, kırılmış cam parçaları, ilan levhalarıdır. Bunlar düşebilir. Açıkta duran kahve, hafif içki satan (parayla çalışan) makineler, ilan levhaları ve direkleri devrilebilir. Buralardan uzaklaşın. Başınızı koruyun. Geniş açık alanlara gidin ya da güvenliğinden kuşku duymadığınız yapı varsa içeri girin. Geniş bir yol varsa ve trafik yoğun değilse yolun ortasındaki refüje kaçın ve orada durun. Satış makinelerinden, reklam levhalarından ve bahçe duvarlarından uzak durun. Elleriniz boşsa başınıza koyun ve koruyun Eğer çanta, paket ve torba varsa başınıza koyun. Hiç bir şey yoksa ellerinizi kullanın. Yolun kenarında ağaçlar varsa altına girip durun.
32. Slide 32: YER ALTI ÇARŞISI YA DA YAYA GEÇİDİ İÇİNDE DEPREM DAVRANIŞI Yeraltı çarşısı ya da yaya geçidinde eğer yangın, gaz sızıntısı ve su basması yoksa yer yüzeyinden daha güvenlidir. Elektrik kesilirse panik yaşanabilir. Vitrinlerden uzak durun. Düşen cisimler dikkat edin, kendinizi koruyun. Elektrik kesilse bile Yangın çıkışı işaretleri yanık kalabilir paniğe kapılmadan hareket edin. Hemen çıkış merdivenlerine koşup yukarı çıkmaya çalışmayın. Eğer yangın olursa ağzınıza bir mendil ya da bir bez tutun. Duvarların kenarlarında çömelmiş ya da yere eğilmiş konumda bulunduğunuz yeri boşaltmaya çalışın. Yer altı çarşısı ya da geçidinin çıkışları vardır ve duvar diplerinden giderek çıkışa kesinlikle varırsınız.
33. Slide 33: BÜYÜK MARKET VE MAĞAZALARIN İÇİNDE DEPREM DAVRANIŞI Büyük kolonların yanında durmaya çalışın. Raflardan ve dolaplardan uzak durun. Yangın çıkışlarına, merdivenlere ve yürüyen merdivenlere koşmayın. Anonsları dinleyin. Mağaza güvenlik personelinin uyarı ve önerilerini yerine getirin, onlara uyun dediklerini yapın. Satın aldığınız şeyleri bırakın ve dışarı çıkarken elleriniz boş olsun.
34. Slide 34: STADYUMDA DEPREM DAVRANIŞI En tehlikeli durum tribünlerde panik olmasıdır. Sakin olun, doğru karar vermek çok önemlidir. En güvenli yer sahanın ortasıdır. Sahanın ortasına gitmeye çalışın. Anonsları dinleyin ve onlara uyun.
35. Slide 35: TİYATRO VE SİNEMALARDA DEPREM DAVRANIŞI Gösteri sırasında salon çok karanlıktır. Panik yapmayın. Güvenlik görevlilerine ve yetkililere dikkat edin onları dinleyin. Başınızı bir çanta ile koruyun, sıralar arasında çömelmiş durumda koltukların altına girebilecek biçimde durun. Tavanda büyük bir aydınlatma armatürü veya avize varsa bunların altından uzaklaşın. Yangın çıkışına doğru hemen koşmayın. Yönetici ve yetkililerin sözlerine uyun.
36. Slide 36: YAYA ÜST GEÇİDİNDE YA DA KÖPRÜ ÜSTÜNDE DEPREM DAVRANIŞI Köprünün yıkılma ya da devrilme olasılığı olsa da parmaklıklara tutunmak daha güvenlidir. Parmaklıklara ve tırabzanlara tutunun. Sarsıntının bitmesini bekleyin. Parmaklıklara tutunun sonra merdivenlerden inip uzaklaşın. ELEKTRİKLİ TREN VE OTOBÜSTE DEPREM DAVRANIŞI Raflara konulmuş eşyalar düşebilir. Başınızı kollayın ve koruyun. Ellerinizle direklere ve tutunacak yerlere sıkıca tutunun. Tren ya da otobüs durunca sürücünün sözlerini dinleyin. Hemen dışarı çıkmaya çalışmayın. Dışarı çıkınca ters yönden gelebilecek otobüs ya da trenlere dikkat edin.
37. Slide 37: TREN İSTASYONUNDA DEPREM DAVRANIŞI Deprem yolcuların çok olduğu saatlerde olursa panik yaşanabilir. Panik yapmayın istasyon yöneticilerini dinleyip onlara uyun. Kendi kendinize bir şey yapmaya çalışmayın, yetkililerin sözlerine uyun. İstasyondaki hoparlörde yapılan yayınları dinleyin, deprem haberlerini alın. Çocuk ve yaşlılara dikkat edip onları kollayın. Metro durunca hemen dışarı herhangi bir anons yapılmadan çıkmayın; tren rayları üzerinde ya da yakınında yüksek voltaj hatları vardır ve çok tehlikelidir. Ters yönden gelebilecek metro katarına dikkat edin. Ters yönden tren gelmediğinden emin olun. Tren yöneticilerinin sözlerine uyun. Raflara konulmuş eşyalar düşebilir. Başınızı kollayın ve koruyun, ellerinizle direklere ve tutunacak yerlere sıkıca tutunun. Elektrikler kesilmiş ise bir anda çok karanlık olacaktır. Kısa bir süre sonra acil durum ışıkları yanacaktır. Hemen paniklemeyin. İstasyonda platformda tren beklerken deprem olursa düşen cisimlere dikkat edin ve kolonların yanında bekleyin.
38. Slide 38: ARABA KULLANIRKEN DEPREM DAVRANIŞI Depremden sonra pek çok kişi arabasına atlayıp yola çıkacaktır. Yoğun bir trafik sıkışıklığı olması kaçınılmazdır. Kaza ve çarpmalara dikkat edin ve önlemeye çalışın. İlk anda yavaş yavaş sağa yanaşıp durun. Yavaşlayın, sağa yanaşıp durun, motoru durdurun. Kontak anahtarı yerinde kalsın, pencereleri kapatın ve kapıları kilitlemeden çıkın. Eğer otoyolda iseniz yolun kenarındaki aydınlatma direklerine ve eğer varsa ses yalıtım duvarlarına dikkat edin devrilebilir. Tünel giriş ve çıkış yakınlarında durmayın buralarda yamaç kaymaları ve kaya düşmeleri olabilir. Radyodan yoldaki hasar ve diğer durumlar hakkında bilgi almaya çalışın. Büyük kamyon ve tankerlerden uzak durun. Otoyolda araç sürerken yoldaki anormal durumları ve yangınları cep telefonu ya da yol kenarındaki acil telefon ile ilgililere haber verin.
39. Slide 39: DERE VE IRMAK KENARINDA DEPREM DAVRANIŞI Yerin sesini ve titreşimlerini dinleyin ve izleyin. Eğer dağlık bir arazide dik yamaçları olan küçük bir vadide iseniz yamaçlardan toprak kayması ya da kaya düşmesi olabilir. Dikkatli olun. Nehrin kaynak tarafında baraj varsa yıkılabilir ve bir su baskını olabilir, hemen nehre dik yönde yüksek yerlere çıkmaya başlayın. Hemen yükseklere çıkın. DENİZ KENARINDA VE RIHTIMDA DEPREM DAVRANIŞI Küçük bir depremde bile Tsunami olabilir. Hemen yüksek yerlere doğru gidilmelidir. Deniz yanında yalıyar biçiminde yüksek bir yamaç varsa hemen yüksek yerlere doğru gidin. Tsunami'nin ilk dalgası geldikten sonra tehlikenin geçtiğini sanmayın bazen ikinci dalga ilk dalgadan daha büyük olabilir. Radyodan Tsunami haberlerini dinleyip gerekenleri yapın.
40. Slide 40: DEPREM SONRASINDA YAPMANIZ GEREKENLER 1. Yaralanıp yaralanmadığınızı kontrol edin. İlkyardımı yapın. 2. Kalabalık bir yerde bulunuyorsanız paniği engellemeye çalışın ve düzenli bir şekilde çıkışı sağlayın. Ailenizi özellikle çocuklarınızla konuşarak sakinleştirin, onlara moral verin. 3. Güvenlik kontrolü yapın. Gaz kaçağını kontrol ediniz. Gaz kaçağı olup olmadığından emin olana kadar kibrit- çakmak ateşlemeyin. Elektriği kullanmayın. 4. Bina içinde karanlıkta kalsanız bile kibrit, çakmak mum, gaz lambası, piknik tüpü kullanmayınız. Başlangıç halinde olan küçük yangınları söndürünüz. 5. Arka arkaya gelebilecek sallantılara karşı hazır olun.
41. Slide 41: 6. Etrafa cam kırığı gibi kesici ve yaralayıcı maddeler olacağı için kalın elbise ve ayakkabı giyin. 7. Elektrik, doğalgaz ve su hatlarında arıza meydana gelebilir. Sigortalarınızı gevşetmeden, su ve doğalgaz vanalarını kapatmadan, ocağınızı ve sobanızı söndürmeden evinizi terk etmeyin. 8. Şiddetli bir sarsıntı sonrasında eğer bina zarar görmemişse, binaya girmek için en az bir saat bekleyiniz. 9. Etrafa saçılmış olan kimyasal, yanıcı ve parlayıcı maddeleri temizleyin ve kaldırın. 10. İlmi bir dayanağı olmayan dedikodulara inanmayınız. Bu konuda yetkili makamların açıklamalarına itimat ediniz. 11. Zarar görmüş binalar girmek için yetkililerin talimatlarıyla birlikte hareket edin. 12. Binanın kat sayısını, her katta kaç dairenin bulunduğunu, hanelerdeki vatandaşlarımızın sayılarını, cinsiyetlerini mümkünse adlarını, misafirleri olup olmadığını bir kağıda yazınız. Eğer biliyorsanız evin iç planını belirten basit bir krokiyi de çizdikten sonra kurtarma için gelen profesyonel ekibe teslim ediniz.
42. Slide 42: 13. Bina içindeki parlayıcı, patlayıcı, kolay yanıcı maddelerin yerlerini biliyorsanız yerlerini işaretleyin, not alın yada uyarıcı ibareler koyun. Bu bölümlere kesinlikle ateşle yaklaşmayınız. 14. Enkazdan aldığınız ilk sese yönelmeyiniz, yerini işaretledikten sonra binanın bütün bölümlerini arayarak diğer canlıları da tespit ediniz. Eğer kurtarma eğitimi almış iseniz mevcut canlıların kurtarmadaki önceliklerini belirleyiniz. 15. Depremden sonra ilk 12 saat can kurtarma faaliyetleri açısından hayati emniyet arz etmektedir. Aşırı telefon trafiğinin santralleri kilitleyip, telefonları kullanılamaz hale getirdiğinden, daha önemli haberleşmelerin yapılabilmesi için telefonunuzu kullanmayın ARTÇILAR Depremler peş peşe gelirler. Ana depremden sonraki ilk saat içinde genelde çok sayıda artçı deprem meydana gelir. Artçıların çoğunluğu ana depremi izleyen ilk günlerde ve ilk birkaç hafta sıklığı ve büyüklüğü azalarak sürer. Büyük depremlerin artçıları da daha büyük ve sayıca daha çok olurlar. Her büyük depremden sonra mutlaka artçı deprem olur. Bu doğaldır. Artçı depremler sırasında, aynen ilk depremde yapmanız gerekenleri yapmalısınız. NE YAPMAMALISINIZ? Paniklemeyin, çığlık atmayın ve koşmayın. Unutmayın, acil durumları ve yangınları bildirmek dışında telefonları kullanmamalısınız. Siz sarsıntıyı hasarsız ve yaralanmadan atlatmış olabilirsiniz ancak başka bir yerde birilerinin yardıma ihtiyacı olabilir ve sizin gereksiz yere yapacağınız telefon konuşmaları onların yardıma ulaşmasını engelleyebilir. Telefonları rahat bırakın ki ihtiyacı olan mahalleler yardıma ulaşabilsinler ve yetkililer ile medya yardımı hızlandırmak için hızla bilgiye erişebilsinler. Telefonlardan uzak durun. Sadece bölge dışı bağlantı kişinizi arayın. Her türlü gaz sızıntısı ve diğer yanıcı madde tehlikesinin geçtiğine emin olmadıkça kibrit, çakmak, mum ya da benzerlerini yakmayın. Eğer gaz kokusu alırsanız, mümkün olursa gaz vanasını kapatın, camları ve kapıları açın, hemen binayı terk edin. Eğer karanlıksa ışıldağınızı yakın.
43. Slide 43: TAHLİYE Tahliye asla hemen olmamalıdır. Binanızın ya da bulunduğunuz tesisin dışında içeridekinden daha fazla tehlike olabilir. Dışarıda güvenli bir toplanma yeri olmayabilir. Dışarıya çıkış yolları açık olmayabilir. Alternatif yolların açılması gerekebilir. Bir deprem sonrasında, bazı alanların tahliye edilmesi için gerekçeler olabilir: Sahil şeridindeki alçak bölgelerde zemin özellikle zayıf olabileceğinden, bu bölgeler hemen tahliye edilmelidir. Herkes dikkatlice sahilden uzak yüksek ve sağlam bir bölgeye doğru harekete geçmelidir. Yangın ya da kimyasal madde tehlikeleri insanların hızla tehlike altındaki bölgeden uzaklaşmalarını gerektirebilir.Ancak genel olarak, deprem tek başına tahliye için yeterli bir neden değildir. Tahliyeyi başlatmadan önce, gidecek daha güvenli bir yer olduğu ve oraya giden yolun güvenli olduğundan emin olunmalıdır. Ciddi bir deprem sonrasında, etkilenen bölgedeki çocuklar, yolun açık ve gidilecek yerin güvenli olduğundan kesinlikle emin olmadan, servis araçlarıyla hiç bir yere gönderilmemelidirler. Çocukların güvenlikleri garanti altına alınana kadar okulda kalacaklardır ve herkes buna hazırlıklı olmalıdır. İLK 72 SAAT Bir depremi izleyen ilk 72 saat içerisinde yardımın çoğunu o anda etrafımızda olanlardan alırız. Dünyanın hiç bir yerinde, bir afet sonrasındaki tüm gereksinimleri karşılayabilecek bir hükümet yoktur. Hazır olmak için edinebileceğimiz bir çok beceri vardır: • İlk yardım • Hafif Arama Kurtarma • Yangın Söndürme • Müdahale Organizasyonu Toplum Afet Gönüllüsü ve ilk yardım ya da arama kurtarma kurslarına katılabilir, gönüllü yangın önleyici olabilir ya da telsiz kullanmayı öğrenebilirsiniz. Yaşadığınız ya da çalıştığınız bölgedeki Mahalle Afete Hazırlık Komitenize ya da Toplum Afet Müdahale Takımına gönüllü olarak katılabilirsiniz. Özel becerilerimiz olmadan da bir çok şekilde yardım edebiliriz. Malzeme ve ulaşım sağlayabilir, yiyecek ve su bulup yemek pişirebilir, çadır ve geçici tuvalet kurabilir, yaşlı ve çocuklara göz kulak olabilir, güvenli olamayan yerlerin çevresine işaretler dikebilir, ve ihtiyacı olanlara psikolojik destek verebiliriz.
44. Slide 46: PSİKOLOJİK DESTEK Afetler insanları çok farklı biçimlerde etkiler. Bu olağan dışı şartlar altında olağan olan bir dizi davranış biçim vardır. Afetlerde insanlar çok farklı kayıplar yaşarlar. Her hangi bir kaybın ardından gelen doğal bir yas süreci vardır ve bu süreçte insanlar çeşitli sıkıntılar yaşarlar. Afet sonrasında olağan olan bazı tepkiler şunlardır: • Korku • İnanamama • Kaybolmuşluk hissi ve hissizlik • Sahip olunan mal-mülkten ayrılamama • Bilgi alma ihtiyacı • Yardım arayışı • Yardım sunma Kısa süre sonra başka tepkiler de oluşabilir: • İştahta değişiklik • Endişe • Kızgınlık ve şüphe • Tepkisizlik ve depresyon • Ağlama • Engellenmiş ve güçsüz olma duygusu • Değişken ruh hali ve sinirlilik • Artan hastalıklar • Uyku ile ilgili sıkıntılar • Baş ağrıları • Yardım edenlere karşı hayal kırıklığı ve yardımı reddetme • Kişinin kendini ailesinden ve başkalarından ayırması • Suçluluk duygusu • Aile içi şiddet • Olağan aktivitelerden zevk alamama Küçük çocuklar ayrıca şunları yaşayabilir : • Erken yaşlardaki davranış biçimlerine geri dönüş • Ebeveynlerden ayrılamama • Yatağa gitmekte isteksizlik • Kabuslar • Dikkatini toplayamama • Okula gitmeyi reddetme
45. Slide 47: Yardım etmek için yapabileceğiniz en doğru şeyler: • Kendi duygularınızı anlayın. • Başkalarıyla duygularınız hakkında konuşun. • Yardım etmek isteyenlerin yardımlarını kabul edin. • Yeterince dinlenin. • Bedensel faaliyetlere başlayın. • Birine sarılın, dokunmak her zaman yardımcı olur. • Gerçekten dinlemeyi öğrenin ve dinlediğinizi belli edin. Ancak sorunu sahiplenmeyin. • Başkalarının duygularını, onları değiştirmeye çalışmadan kabul edin. • Çocuğunuza daha fazla zaman ayırın. • Başkalarına karşı hoşgörülü olun. Yer aslında sağlamdır ve bizi taşır. Yer beklenmedik şekilde sarsılınca biz de derinden sarsılırız. Güvenliğimizi arttırmak için küçük adımlar atmaya başlayınca, sarsıntı ile duyduğumuz korku ve çaresizlik yerini, bilgi, deneyim ve hazırlığa bırakır. Bu korku bilgi, deneyim ve hazırlık ile yer değiştirir.
46. Slide 48: DEPREM TEHLİKELERİ VE RİSKLERİ Türkiye’nin içinde bulunduğu sismik riskleri gösteren Türkiye Deprem Bölgeleri haritası vardır. Bu harita, ülkeyi, az ya da çok sarsıntı riski altındaki bölgeler olarak bölümlendirir. Harita bölgenin kabaca jeolojisini belirtir. Bu ilginç ancak insanı yanıltan bir haritadır, çünkü içinde bulunduğumuz riskleri bize göstermez. Belli bir yerde belli bir risk altında olmamız yalnızca hangi sismik bölgede yaşadığımızla ilişkili bir şey değildir. İçinde Bulunduğumuz Riski Etkileyen İki Temel Faktör Vardır: a. Tehlike altında bulunan değer Örneğin, aynı büyüklükteki bir deprem, çölde ya da az sayıda kişinin yaşadığı Şehir dışında, büyük bir şehirde yaratacağından daha az hasar yaratır. Yerleşim yerimiz büyüdükçe riskimiz artar. b. Riskleri ve zarar görebilirliğimizi azaltmak için aldığımız önlemler Örneğin Türkiye’deki son depremler, Japonya’dakinden 10kat, Kaliforniya’dakinden de 100 kat fazla can kaybına yol açmıştır. Aradaki fark afet öncesinde zarar görebilirliğimizi azaltmak için henüz yeterince önlem almamamızdandır. Fay hatları, uzun vadede deprem olasılığı, yer (zemin) şartları, inşaat şartları, can kurtarma önlemleri, can ve mal kaybını azaltma çabalarına bağlı olarak, olası riskler, artık çok daha önceden kestirilebilinmektedir. DEPREM TEHLİKELERİ Deprem tehlikelerini oluşturan çok çeşitli nedenler vardır: 1. Sarsıntının Gücü Sarsıntının gücü ya da yerin hareketi boşalan enerji ile ilişkilidir ve büyüklük olarak ölçülür. Büyüklük arttıkça, biriken enerji miktarı daha fazla olacağından, açığa Çıkan dalgalar daha uzağa yayılacak ve dolayısıyla etkilenen alan büyüyecektir. Sismografik ağ sarsıntıları kaydeder ve ölçer. Bu ölçümler kırılmanın tam yerini Yani kırılmanın başladığı yeri belirler. Kırılmanın başladığı nokta “odak” olarak adlandırılır ve genellikle yer yüzeyinin kilometrelerce altındadır. Depremin merkez üstü odağın yeryüzündeki izdüşümünde yer alır.
47. Slide 49: 2. Sarsıntının Süresi Büyük bir fayın kırılmanı daha uzun sürer. Sarsıntılar genelde depremin büyüklüğüne göre, 10 saniye ile 90 saniye arasında sürebilir. Binaların sarsılma süresi uzadıkça meydana gelen hasar da büyür. 3. Deprem Merkezinden Uzaklık (Merkezden uzaklaştıkça güç hızla azalır). Faylar, blokların birbirlerine göre yanal veya düşey hareketleri sonucu meydana geldikleri için, deprem merkezinden uzaktaki bir çok noktada hasar meydana gelebilir. Büyük bir depremin etkili olduğu alan, o yerleşim yerinin depremin dış merkezine uzaklığına göre değişmektedir. Depremin dış merkezi yerleşim yerine ne kadar yakın ise deprem o yörede o kadar fazla etkili olacaktır. Ancak depremin merkezinin uzaklığı arttıkça etki alanı da azalacaktır. Dolayısı ile uzaklık, depremin etki alanını ifade etmekte önemli bir kriterdir. 4. Zemin (Yer) Cinsi Sarsıntılar yumuşak, dolgu ve ıslak zemin cinslerinde artarlar. Bazı zeminlerde yer yüzeyi çökebilir ya da kayabilir. Yaşadığınız yerin zemin cinsi bölgenizin genel jeolojik özelliklerinden daha önemlidir. Yeri oluşturan kayaçların cinsi ile ilgili yer araştırmaları kanalı ile depremin bina üzerindeki etkisi önceden tahmin edilebilir. 5. Depremin Odak Derinliği Depremler derinliklerine göre sığ, orta ve derin olarak sınıflandırılır. Depremden sonra açığa çıkan enerji, sığ depremlerde derin odaklı depremlere göre daha hasar yapıcı sonuçlar doğurur. DEPREMİN VERDİĞİ ZARARLARI ARTTIRAN RİSK FAKTÖRLERI Deprem Riskleri, yerleşim birimlerini kurarken kullandığımız bilgiye bağlıdır. Bunlar: 1. Bina Tasarımı, Malzemesi, İnşaatı ve Kullanımı Bazı cins binalar, depremlerde sıkça görülen yanal harekete dayanıklı değildir. Bu cins yapısal tehlikeler tasarım ve inşaat aşamasında olduğu gibi sonradan güçlendirme ile de azaltılabilir. 2. Yaşamsal Zarar Görebilirlik Asfalt yolların ve diğer ulaşım sistemlerinin, elektrik, su ve doğalgaz hatlarının tasarımı ve güvenliği sizin içinde bulunduğunuz riski de etkileyecektir.
48. Slide 50: 3. Yapısal Olmayan Tehlikelerin Azaltılması Binaların içindeki uçabilen ve kayabilen nesnelerin sabitlenmesi için alınan önlemler, yaralanma ve maddi hasar miktarı üzerinde son derece belirleyici olacaktır. 4. Yangın Önleme ve Yangınla Mücadele Kapasitesi Yangın önleme ve yangına müdahale yeteneklerinin geliştirilmesi, depreme duyarlı / sismik-kilitli doğal gaz sistemleri ve otomatik jeneratörler kullanılması, kişisel ve kamusal yangın söndürme becerilerinin edinilmesi önemli unsurlardır. 5. İlk Müdahaleci Kapasitesi İnsanların, arama ve kurtarma, ilk yardım ve yardım çabalarının organize edilmesi ve iletişimi üzerine aldıkları eğitim ilk müdahaleci kapasitesi için önemlidir. Size verecek iyi bir haberimiz var: Tehlikeler konusunda yapabileceğimiz fazla bir şey olmasa da riskler konusunda çok şey yapabiliriz. Deprem riskleri insanların alacağı önlemlerle azaltılabilir. YAPISAL OLMAYAN TEHLİKELER VE RİSKLERİN AZALTILMASI ‘Yapısal Olmayan Unsurlar’ nelerdir? Bunlar binanın taşıyıcı sistemine ait olmayan unsurlardır. Kolonlar, kirişler ve duvarlar dışındaki hemen her şeydir. Örneğin, aydınlatma, havalandırma, ısıtma sistemleri, mobilya ile diğer aksam bunun içine girer. Bir depremde meydana gelen hasarın yaklaşık yarısı yapısal olmayan nedenlerden kaynaklanır. Yapısal olmayan hasar can kaybına, yaralanmalara, tarihi ve kültürel mirasın kaybedilmesine ve büyük ekonomik zarara neden olabilir. Yapısal olmayan hasarlar, hastaneleri ve itfaiyeleri kullanılamaz hale getirebilir. Bu yüzden de daha çok can kaybı olabilir. Yapısal olmayan hasar nedeniyle okullar aylarca kapalı kalarak genç insanların hayatlarında çok önemli olan bir zaman kaybı olabilir. Ofis cihazları ve iş makinelerinin hasar görmesi, iş yerlerinin kapanmasına ve dolayısıyla insanların işsiz kalmasına neden olabilir. Bu cins hasar aynı zamanda yiyecek ve diğer önemli malzeme stoklarının, hammaddelerin ve tüketim malzemelerinin kaybına yol açarak ticarethanelerin kapanmasına yol açabilir. Kayabilecek ve düşebilecek eşyaları sabitleyecek bazı küçük önlemler alarak, evinizde ve işyerinizde bir iki ufak değişiklik yaparak, hayatlarımızı, işlerimizi ve edinmek için çok çalıştığımız diğer her şeyi az bir maliyetle güvenceye alabiliriz. Kendimizi, sallanacağını kesin olarak bildiğimiz bir teknenin içindeymiş gibi düşünmeliyiz. Esnek olmayan ya da kayıp düşebilecek her şey tehlikeli olabilir. Bu özellikle uyuduğumuz, çalıştığımız ve bol zaman geçirdiğimiz diğer mekanlarda çok önemlidir.
49. Slide 51: YAPISAL TEHLİKELER VE RİSKLERİN AZALTILMASI Şimdi önce en büyük korkularımıza bakalım. Hepimiz Kocaeli ve Düzce depremlerinde yıkılmış binaların ürkütücü görüntülerini gördük. Pek çok insan en çok ölümün bu binalarda olduğunu düşünmektedir. Ama rakamlarla ifade edilen gerçekler şaşırtıcıdır. Türkiye’de tamir edilemeyecek şekilde hasar görmüş her binaya bir ölü ve dört adet hastaneye kaldırılmış yaralı düşmektedir. Afet bölgesindeki binaların sizce yüzde kaçı yamyassı olacak şekilde yıkıldı? %75? %50? %25? %10? %5? Hasar görmüş BÜTÜN binaların içinde yaklaşık %5’i yamyassı olacak şekilde yıkılmıştır. Şüphesiz, bu binaların yıkılması rastlantı değildir. Yıkılan binalar deprem bina yönetmeliğine uygun olmayan binalardır. Deprem bölgesinin tamamında nüfusun yaklaşık %1’i hayatını kaybetti. Bu kabul edilemeyecek kadar büyük bir rakam. şu anda sismik riski yüksek bir bölgede yaşıyorsanız hayatta kalma şansınız %99’dur. Ancak bu yüzde, eğer güvenli bir binada yaşıyor ve çalışıyorsanız çok daha yüksek, eğer sağlam olmayan bir binada yaşıyor ve çalışıyorsanız çok daha düşüktür. BİNALARI DOĞRU İNŞA ETMEK Binaları güvenli hale getirmenin en kolay ve en ucuz yolu binaların inşaatının en baştan doğru olarak yapılmasıdır. İstanbul gibi büyük ve modern kentlerde, her 40 yılda bir binaların hemen hepsi yenilenir. Eğer şimdi işe başlarsak 40 yıl sonra bütün binalarımız güvenli olur. Binaları depreme karşı güvenli inşa etmenin maliyeti, güvensiz binaların bir deprem durumunda neden olacağı sorunlar ve getireceği maddi yükle kıyaslanmayacak kadar azdır. Hiç bir bina depreme karşı %100 dayanıklı değildir. Ancak, binalarımızı içinde yaşayanların can güvenliğini koruyacak şekilde nasıl inşa edebileceğimizi biliyoruz. Burada bile ayrıntılar önemlidir.
50. Slide 52: YAPILMASI GEREKENLER: 1. Binaları profesyoneller (mimar ve mühendisler) tasarlamalıdır ki binanın taşıması gereken yük, kolonlar ve duvarlar arasında doğru oranda dağıtılabilsin. Açık ve geniş hacimli, zemin katlarında üst katlardaki yükü taşıyacak kolonları olmayan binalar güvenli olmayabilir. 2. Binalar deprem yönetmeliğine göre inşa edilmelidir 3. Yer (zemin) şartları bilinmelidir. İnşaat sahasındaki yer durumu bilinmelidir, çünkü binalar bu şartlara uygun olarak tasarlanmak zorundadır. Önemli olan zeminin en üst 30m’lik bölümüdür. 4. Doğru miktar ve kalitede inşaat malzemesi kullanılmalıdır. Mühendislik tasarımında öngörülmüş miktar ve kalitede inşaat malzemesi kullanılmalıdır. Her bina tasarımında bu miktar ve kalite belirtilir. 5. İnşaat, eğitimli ve gözetim altındaki işçiler tarafından yapılmalıdır. 6. Borular gibi yapısal olmayan unsurlar esnek malzemeden olmalı ve sallantı sırasında hareket edebilmelidir. Asma katlar, aydınlatma elemanları, şofbenler, kalorifer petekleri, klimalar ve tabelalar deprem olasılığı düşünülerek binaya sabitlenmelidir. YAPILMAMASI GEREKENLER: 1. Binanın tasarımı değiştirilmemelidir. Yük taşıyan kolonların, duvarların yıkılması ya da kesilmesi binayı güvensiz hale getirir. 2. İzinsiz kat inşa edilmemelidir. 3. Malzemeler değiştirilmemelidir. Tasarımda belirtilmemiş malzemeler kullanılmamalıdır. Çok fazla ya da çok az veya yanlış cinste inşaat demiri kullanılmamalıdır. Bu betonunuzu güçsüzleştirir. 4. Bina inşa edildiğinden farklı bir amaç için kullanılmamalıdır. Örneğin, depo, kütüphane, fabrika, okul, spor salonu amacıyla inşa edilmiş binalar normal bir ev ya da ofisten çok daha fazla yük taşımak üzere tasarlanırlar.
51. Slide 53: DENETLEME VE GÜÇLENDİRME Eğer güvenliğinden emin olmak istiyorsanız, binanızı yetkin bir mühendise denetletin. Eğer yönetmeliğe göre inşa edilmemişse, binanızın güçlendirilme olasılığını öğrenin. Bir mühendisin sorması gereken sorular şunlardır: • Binanızın üzerinde bulunduğu zemin sağlam mı? Güçlü ve derin bir temel var mı? • Kolonlar ve kirişler binanın gücünü taşıyacak şekilde inşa edilmiş mi? • Güvenli olmayan zemin kat var mı? Örneğin uygun destek sistemi (kolonlar) olmayan geniş mekanlar, büyük cam pencereler, yüksek tavanlar gibi ? • Kolonlar olmaları gereken yerdeler mi? Kesilmiş kolon var mı? • Yeterli ve kaliteli inşaat malzemesi kullanılmış mı ? • Çelik çerçeveler, duvarlar, ara katlar ve tavanlar birbirlerine doğru şekilde bağlanmışlar mı? • Binadaki duvarlarda derin çatlaklar var mı? • Ya bacalar? Onlar güçlendirilip alttan desteklenmiş mi? En küçük güçlendirme programları dahi kolon eklenmesi ve bina donatılarının güçlendirilmesi ile hayat kurtarabilirler. Güçlendirme binanızı kurtarmasa bile bir çok hayatı kurtaracaktır. Yaşam güvenli binaları arttırma çalışmaları okullar, hastaneler ve kamu binalarından başlatılmalıdır. 1976 yılından önce yapılan veya temel kazı ruhsatı alınan, 5 kattan fazla olan binalar özellikle incelenmelidir. BİNANIN YIKIMI Eğer bir bina deprem yönetmeliğine göre inşa edilmemişse, ve binada can güvenliği sağlayacak güçlendirme yapılamıyorsa, o zaman yıkılması gerekir. Bu binalar yalnızca içlerinde yaşayan ya da çalışanlar için değil aynı zamanda binanın yakınındakiler için de tehlike arz ederler. Maliyetli olmakla birlikte, gerektiğinde ölüm ve yaralanmaları engellemek için bir çok binanın yıkılması gerekecektir.
52. Slide 54: İNŞAATTA YANLIŞ VE DOĞRULAR DOĞRU YANLIŞ Konut Yaptırıyorsanız Restoran, toplantı salonu, mağaza gibi nedenlerle giriş Alacağınız arsa mutlaka katında dolgu duvarları imar parselli olmalı. kaldırılmış olan binalarda yıkılmalar bu gibi giriş katlarında olur. Böyle İnşaata başlamadan önce zayışatılmış katlara yumuşak statik-betonarme kat (tehlikeli kat) denir. projelerinizi bir inşaat Birbirine komşu iki bina mühendisine yaptırın. arasında yeterli aralık bırakılmazsa, deprem titreşimleri sırasında iki bina Yapılan projeyi İnşaat birbirine çarparak beklenmedik Mühendisleri Odası'ndan hasarlara meydana verebilir. vize ettirin. Yatay düzlemde L, T, U ve kare tipi bir mimari plan gerektiren Binayı yaptıracağınız binalarda burulma hasarlarını önlemek için bina gerektiği ustanın deneyimli ve sayıda dikdörtgen sayıda planlı uzman olmasına dikkat parçalara ayrılmalı. edin. Planda kolon ve perdeler Proje, usta tarafından dengeli ve burulmayı uygulandığı sırada dahi oluşturmayacak biçimde düzenlenmeli. bir inşaat mühendisi yapıyı kontrol etmeli. Planda kolonlar güçlü ve boyutları her iki doğrultuda da İnşaat demiri ve çimento dengeli bir biçimde dağıtılmalı. dahil inşaat malzemeleri Eğimli arazide olsa bile TSE belgeli olmalı. temeller aynı yükseklikte inşa edilmeli. Bu gibi durumlarda güvenceyi sağlamak için bazı boşluklarda yeterince Kontrol mühendisi ve betonarme perde duvarı inşa projeleriniz yoksa edilmeli, tüm kolonlar depreme karşı güvenli yıkılmayı önleyecek yeterlikte yapı yapmanız mümkün boyutlandırılmalı ve tüm kat değil. yüksekliği boyunca enine donatılarla sarılmalı.
53. Slide 55: KONUTTA GARANTİ BELGESİ ARAYIN DOĞRU YANLIŞ Hazır Konut Satın Alıyorsanız Binada kolonlar kirişlerden her Alacağınız daire ya da zaman güçlü olmalı. binanın ruhsatlı ve projeli olmasına dikkat edin. Kısa kolonların oluşmasına meydan verilmemeli veya kısa kolonlar enine donatı (etriye) ile Alacağınız dairenin seramik usulünce sarılmalı veya duvar ve fayansının dışında ile kolon arasında boşluk bırakılmalı. binanın kolon-kiriş-döşeme gibi taşıyıcı sistemine de Ağır çatıdan kaçınılmalı, toprak dikkat edin. dolgu çatıya müsaade edilmemeli. Daire alacağınız Kolon ve kirişlerin sarılma müteahhidin proje ve bölgesi denilen kısımlarında etriyeler Türkiye Deprem standartlara uygun inşaat Yönetmeliği'ne uygun olarak yapan birisi olmasına bakın. sık aralıkta yerleştirilmeli. Betonarme iskeleti bir binanın Alacağınız ev ile ilgili depreme dayanıklı olabilmesi yapım aşamaları hakkında için birinci şart, o binayı Belediye-İnşaat oluşturan taşıyıcı sistem malzemelerinin, özellikle Mühendisleri Odası gibi betonunun kaliteli olması. ilgili kurumlardan bilgi alın. (Deprem Yönetmeliği'ne göre, elle karıştırılan beton kullanılamaz. Endüstriyel beton Kooperatif eliyle konut imalat tekniklerinin sahibi olacaksanız, binanın kullanılması, yüksek kaliteli betonarme karkas sistemi beton elde etmede en geçerli yöntem). (binanın iskeleti) inşa edilirken projelere uygun Yapı yerleşimi fayın şekline olup olmadığını, beton ve göre olmalı. demir kontrollerini bir inşaat mühendisine yaptırın.
54. Slide 56: Yararlanılan Kaynaklar Sayısal Grafik.com. Devianart.com. D.A.S.K. (Doğal Afet Sigortaları Kurumu). İstanbul Büyükşehir Belediyesi. TÜBİTAK Bilim Teknik Dergisi. Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi. Hürriyet Gazetesi Deprem Özel İnternet Sitesi. Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi Ve Deprem Araştırma Enstitüsü. M.T.A. (Maden Tetkik Arama Enstitüsü). “JISHEN NOCHIE 119 (Deprem Olurken Nasıl davranmalı?” Obunsha Publishing Company-1995 Türkçe Çevirisi’nden Alıntılar. Gülşah BİLGİ. Çeşitli Yabancı İnternet Siteleri.